Essure verwijdering in verband met klachten

In maart 2016 besteedde Radar in een TV uitzending aandacht aan problemen van vrouwen na Essure sterilisatie. Daarvoor was in het Dagblad van het Noorden al een relaas gepubliceerd van twee vrouwen met klachten na de plaatsing van Essure veertjes, een relatief nieuwe en weinig belastende methode van sterilisatie van de vrouw. Beide hadden veel klachten, die zij niet direct in verband brachten met Essure. Beide knapten pas op na verwijdering. En al een jaar eerder (op 14 mei 2015) besteedde het televisieprogramma EénVandaag aandacht aan klachten na Essure sterilisatie.

Essure is momenteel de enige vorm van sterilisatie die via een hysteroscopie (kijken in de baarmoeder) wordt uitgevoerd. Er zijn er in het verleden meer geweest (Adiana, Ovabloc), maar die zijn inmiddels om verschillende redenen van de markt verdwenen. Het leek zo mooi: binnen enkele minuten een bijna pijnloze poliklinische behandeling, die bovendien nog betrouwbaarder bleek te zijn dan de al langer bestaande methode via een laparoscopie, waarvoor een narcose nodig is.
De Essure methode werd in 2002 in Nederland geintroduceerd: Dr Thurkow was in het Sint Lucas Andreas Ziekenhuis (nu OLVG, locatie West) de eerste in Noord-Holland die de ingreep uitvoerde en sindsdien fungeerde dat ziekenhuis lange tijd als opleidingscentrum voor deze ingreep. Voor Nederlandse gynaecologen, maar jarenlang ook voor gynaecologen uit heel Europa. Sindsdien zijn ongeveer 30000 vrouwen in Nederland op deze wijze gesteriliseerd en was het inmiddels de standaardmethode geworden voor permanente anticonceptie van vrouwen.
De ingreep bestaat uit het via de schede in de baarmoederholte inbrengen van een hysteroscoop, een dun buisje met een camera, waardoor een veertje in de eileideropening geschoven wordt. Er hoeft dus niet gesneden of zelfs maar opgerekt te worden. De Essures bevatten een roestvrij stalen kern met daarin kunststofvezels van PET (polyethyleenphthalaat) en eromheen ligt een spiraalvormig veertje van het geheugenmetaal: nitinol (eenlegering van nickel en titanium). Het geheugen metal zorgt er voor dat het veertje na plaatsing op de plaatsblijft zitten en de PET –vezels zorgen voor een bindweefselreactie waardoor het veertje vergroeid raakt met het weefsel en daardoor een afsluiting van de eileiders ontstaat.

De laatste tijd is er meer aandacht voor klachten na Essure. De televisie uitzendingen en de publicaties in dagbladen lijken niet alleen te staan: op Facebook is een (besloten) pagina van een groep van inmiddels bijna 4000 vrouwen die zich met klachten na Essure heeft verzameld. In de VS heeft een soortgelijke pagina meer dan 22000 vrouwen bijeengebracht, die zich de 'E-sisters' noemen en over de 'E-hell' klagen. De bekende activiste Erin Brokovich (van de gelijknamige film met Julia Roberts in de hoofdrol) heeft een website opgericht met duizenden volgers, waar zij oproept tot verbod van Essure.
De Amerikaanse autoriteit die waakt over geneesmiddelen en andere medische hulpmiddelen, de Food and Drug Administration (FDA) heeft op 24 september 2015 een hoorzitting gehouden om klachten van patienten na een Essure behandeling aan het woord te laten. Dit heeft nog niet tot verbod geleid, maar inmiddels wel tot aanscherping van de eisen die de FDA stelt aan de informatievoorziening vóór plaatsing en heeft de FDA nieuwe onderzoeken aanbevolen die de methode moet gaan vergelijken met de langer bestaande laparoscopische sterilisatie. Verder heeft een Republikeinse senator in het Amerikaanse Congres een voorstel gedaan om Essure van de markt te halen.

Ook in Nederland heeft de Inspectie voor de Gezondheidszorg inmiddels tientallen klachten verzameld van vrouwen met problemen na Essure. Wat is er aan de hand met Essure? Het aantal klachten lijkt inmiddels opgelopen tot ongeveer 10%: 3000 op 30000 ingrepen. Natuurlijk zijn er dan ongeveer 90% vrouwen zonder klachten, maar 10% is een serieus aantal. De klachten zijn zeer uiteenlopend van aard: van pijn, allergische verschijnselen, gewrichtsklachten, moeheid tot menstruatie stoornissen. Zijn deze klachten allemaal te verklaren door Essure? Bij de zeldzame verkeerde plaatsing is het zeer begrijpelijk dat er pijnklachten ontstaan. Dit is ook altijd al een reden geweest om de verkeerd gelegen veertjes te verwijderen. Ook bij een (mogelijk zeldzame) allergische reactie is een relatie aannemelijk, zeker wanneer deze verdwijnt na verwijdering. Maar wat te denken van moeheid, haaruitval, overgangsklachten? De theorie van sommige Essure-'slachtoffers' is dat het immuunsysteem verandert door de veertjes. Zou het kunnen dat de gewenste weefselreactie van bindweefsel-ingroei tevens andere, nog onbekende, afweerreacties in het lichaam oproept?

Er is weliswaar in veel gevallen geen wetenschappelijke verklaring, maar sommige patiënten ervaren eerder genoemde klachten dus wel degelijk. Zoals altijd moeten we als artsen te allen tijde handelen in het belang van onze patienten. Daarom zullen wij ook elke klacht na plaatsing van Essure (trouwens, na elke behandeling!) serieus nemen, of we een verklaring voor het probleem hebben of niet. Bij klachten rest ons dan ook niets anders dan de Essure veertjes te verwijderen. Het is wel van het grootste belang dat deze operatie op deskundige wijze gebeurt: wanneer er stukjes achterblijven zijn de klachten niet over en wordt verwijdering lastiger, al hebben we ook daarin inmiddels helaas een behoorlijke ervaring in opgedaan door verwijzingen na incomplete verwijderingen in centra met kennelijk minder ervaring. Gebleken is dat het achterlaten van resten eigenlijk te allen tijden te voorkomen is, mits de operateur beschikt over veel ervaring in het verwijderen van de hele Essure. Een verwijdering van de baarmoeder om achtergebleven stukjes kwijt te raken is in principe nooit nodig.

Na de bijna 200 operaties voor Essure verwijdering die Dr. Thurkow zelf heeft uitgevoerd, kunnen we gelukkig wel zeggen dat blijkt dat dit in de meeste gevallen een duidelijke verbetering van de klachten blijkt te geven!